Zmęczenie gleby – objawy, przyczyny i sposoby regeneracji podłoża

Zmęczenie gleby – czym jest i jak odróżnić je od niedoborów?

Zmęczenie gleby to złożone pogorszenie warunków wzrostu roślin, charakteryzujące się osłabioną aktywnością biologiczną, zaburzoną strukturą i nierówną dostępnością składników pokarmowych. Nie oznacza po prostu „braku nawozu”: pH gleby mierzy się w skali od 0 do 14, a błędny odczyn, patogeny oraz ubita ziemia mogą dawać podobne objawy. FAO, IUNG-PIB i PIORiN wskazują, że zdrowie podłoża ocenia się przez kilka współzależnych cech.

Co to jest zmęczenie gleby?

Zmęczenie gleby to stan, w którym kolejne nasadzenia rosną słabo mimo pozornie poprawnej pielęgnacji, ponieważ w podłożu nakładają się problemy biologiczne, chemiczne i fizyczne.

W praktyce najczęściej spotykam ten problem na małych grządkach, w tunelach i w szklarni, gdzie przez lata rosną pomidory, ogórki albo truskawki. Roślina dostaje nawóz, ale korzenie nadal trafiają na zbitą warstwę, niekorzystne pH albo nagromadzone organizmy chorobotwórcze. Dosypywanie kolejnej porcji nawozu mineralnego zwykle nie rozwiązuje przyczyny.

Jak odróżnić zmęczone podłoże od zwykłego niedoboru?

Najpierw sprawdź pH, wilgotność i historię stanowiska, bo niedobór jednego składnika często da się skorygować szybciej niż wielosezonowe zmęczenie gleby.

Przy niedoborze rośliny mogą reagować na właściwie dobrane nawożenie w tym samym sezonie. Przy zmęczeniu gleby poprawa bywa nierówna: jedna grządka rodzi słabo, druga obok działa dobrze, a objawy wracają po posadzeniu tej samej grupy roślin.

• Żółknięcie starszych liści może wskazywać na niedobór azotu, ale także na chłodną i zbyt mokrą glebę ograniczającą pracę korzeni.
• Fioletowy odcień liści pomidora może wiązać się z dostępnością fosforu, lecz bez pomiaru pH gleby nie warto automatycznie zwiększać dawki nawozu.
• Woda stojąca po deszczu sygnalizuje słabą przepuszczalność podłoża, która osłabia korzenie niezależnie od zasobności.
• Powtarzalne zamieranie sadzonek w tym samym miejscu wymaga oceny chorób odglebowych, a nie tylko zasilania roślin.
• Twarda skorupa po podlaniu wskazuje na złą strukturę i niski udział materii organicznej w warstwie uprawnej.

Krótka zasada z ogrodu: jeśli po jednorazowej korekcie nawożenia problem nie znika, nie kupuję następnego nawozu „na próbę”, tylko badam podłoże. To zwykle tańsze niż kilka nietrafionych zabiegów.

„Zdrowa gleba powinna być traktowana jako żywy system, którego funkcje zależą od właściwości biologicznych, chemicznych i fizycznych.” – parafraza materiałów FAO Soils Portal, 2024

Jak rozpoznać zmęczone podłoże w warzywniku i na rabacie?

Zmęczone podłoże najczęściej rozpoznasz po słabym, nierównym wzroście, nawracających problemach korzeniowych i pogorszeniu struktury ziemi w kolejnych sezonach. Jeden objaw nie przesądza o diagnozie, lecz powtarzalność w tym samym miejscu – zwłaszcza po uprawie pomidora, ogórka lub truskawki – jest ważnym sygnałem do analizy.

Jak wygląda słaby wzrost roślin?

Słaby wzrost oznacza, że rośliny mimo światła, podlewania i nawożenia tworzą krótsze pędy, mniejsze liście albo słabszy system korzeniowy niż egzemplarze rosnące na innym stanowisku.

Przykład: pomidory posadzone w dwóch rzędach mogą otrzymać tę samą dawkę dojrzałego kompostu, ale rośliny w dawnym miejscu uprawy pomidorów zaczynają kwitnąć później i słabiej wiążą owoce. Taki kontrast warto zanotować, zamiast tłumaczyć go wyłącznie pogodą.

Czy nawracające choroby odglebowe są alarmem?

Tak, nawracające choroby odglebowe są alarmem, zwłaszcza gdy więdnięcie, zgnilizna szyjki korzeniowej lub zamieranie siewek występują w podobnym punkcie grządki.

Fusarium i Pythium to nazwy rodzajów organizmów kojarzonych z problemami korzeni, ale sam wygląd rośliny nie pozwala potwierdzić konkretnego sprawcy. Takie same objawy może dawać zalanie, zasolenie albo uszkodzenie korzeni podczas sadzenia. PIORiN zaleca opierać decyzje ochrony roślin na prawidłowym rozpoznaniu problemu.

Dlaczego struktura gleby ma znaczenie?

Struktura gleby decyduje o tym, czy korzenie mają jednocześnie dostęp do powietrza, wody i składników, dlatego zbita warstwa może obniżać plon nawet przy prawidłowym nawożeniu.

Jeżeli po wykopaniu dołka widzisz jednolitą, twardą masę bez korytarzy dżdżownic i korzeni, ziemia wymaga odbudowy. Dobrze prowadzona gleba rozpada się na gruzełki, a nie na mokre bryły albo pył.

• Nierówny wzrost sałaty na jednej grządce może wskazywać na lokalne zagęszczenie gleby po częstym chodzeniu między roślinami.
• Więdnięcie ogórków w upalne popołudnie przy stale mokrym podłożu sugeruje problem z natlenieniem korzeni.
• Brunatne korzenie sadzonek są sygnałem do sprawdzenia drenażu i zdrowotności podłoża, a nie dowodem na jeden konkretny patogen.
• Małe bulwy ziemniaka lub słabe korzenie marchwi często pojawiają się tam, gdzie gleba została ubita ciężkim sprzętem albo regularnym deptaniem.
• Brak dżdżownic nie jest samodzielnym testem jakości, ale wraz z niską zawartością próchnicy może wskazywać na osłabioną biologię gleby.

Najbardziej cytowalna odpowiedź brzmi prosto: zmęczenie gleby podejrzewaj wtedy, gdy podobne objawy wracają w tym samym miejscu przez kolejne sezony, a nie po pojedynczym błędzie w podlewaniu.

Dlaczego monokultura i błędy uprawowe osłabiają glebę?

Monokultura osłabia glebę, ponieważ ta sama grupa roślin stale wykorzystuje podobne zasoby, pozostawia podobne resztki i sprzyja utrzymywaniu problemów specyficznych dla danego stanowiska. FAO w materiałach o zrównoważonym zarządzaniu glebą wskazuje na znaczenie różnorodności roślin i materii organicznej dla jej funkcji.

Czy pomidory mogą rosnąć co roku w tym samym miejscu?

Nie jest to dobry plan na małej grządce ani w szklarni, ponieważ coroczna uprawa pomidora zwiększa presję problemów związanych z tą samą grupą roślin i utrudnia regenerację podłoża.

Pomidora, paprykę, bakłażana i ziemniaka łączy rodzina psiankowatych. W płodozmianie traktuję je jako jedną grupę, a nie cztery niezależne rośliny. Po pomidorach lepiej zaplanować na danym miejscu rośliny o innych potrzebach, na przykład fasolę, cebulę, sałatę albo poplon.

Jak pH i zasobność wpływają na regenerację podłoża?

pH gleby wpływa na dostępność składników, dlatego korektę odczynu należy poprzedzić analizą laboratoryjną, a nie zgadywaniem na podstawie koloru liści.

Gleba może być jednocześnie zasobna w składnik i niedostępna dla roślin, gdy odczyn jest nieodpowiedni. IUNG-PIB podkreśla rolę badań gleby przy ustalaniu potrzeb nawozowych. W mojej praktyce największy błąd to wapnowanie „na wszelki wypadek”, bez wyniku pH i bez uwzględnienia roślin, które będą rosły na stanowisku.

• Monokultura pomidora utrwala podobny układ korzeni, resztek roślinnych i zagrożeń biologicznych w tej samej warstwie gleby.
• Usuwanie zdrowych resztek z grządki nie musi być konieczne, ale resztki roślin wyraźnie chorych należy wynieść poza kompost używany w warzywniku.
• Ugniatanie mokrej ziemi niszczy agregaty glebowe i ogranicza wymianę powietrza w strefie korzeniowej.
• Nadmierne dawki nawozów mogą zwiększać zasolenie podłoża, dlatego dawkę ustala się według potrzeb roślin i wyniku badania.
• Niski udział materii organicznej zmniejsza zdolność gleby do zatrzymywania wody i tworzenia stabilnej struktury.

„Analiza gleby jest punktem wyjścia do racjonalnego nawożenia i regulacji odczynu.” – parafraza zaleceń IUNG-PIB, 2024

Monokultura nie jest wyrokiem, lecz kosztownym nawykiem. Im mniejszy ogród, tym bardziej potrzebujesz zapisu: co rosło na której kwaterze, jakie były objawy i jakie zabiegi wykonano.

Jak wykonać analizę gleby przed regeneracją?

Analizę gleby wykonaj przed wapnowaniem, intensywnym nawożeniem i wymianą ziemi, ponieważ wynik pH oraz podstawowej zasobności pozwala dobrać działania do realnego problemu. IUNG-PIB zaleca wykorzystywanie badań przy planowaniu nawożenia; przy uporczywych chorobach warto dodatkowo konsultować zakres badania z laboratorium lub doradcą.

Jak pobrać próbkę z ogrodu?

Pobieranie próbki zacznij od rozdzielenia różnych stanowisk, a następnie połącz czyste, niewielkie porcje ziemi z kilku miejsc jednej jednorodnej grządki.

Nie mieszaj w jednej próbce ziemi z warzywnika, rabaty różanej i szklarni – mają inną historię nawożenia oraz upraw. Unikaj pobierania bezpośrednio po nawożeniu, wapnowaniu lub ulewie. Laboratorium podaje własne wymagania dotyczące ilości i sposobu przygotowania materiału, więc sprawdź je przed wysyłką.

Co powinno obejmować badanie?

Podstawowe badanie powinno obejmować pH gleby i zasobność w kluczowe składniki, a przy problemach w szklarni także ocenę zasolenia oraz historię nawożenia.

Jeśli rośliny stale zamierają, opisz laboratorium objawy, gatunek, poprzednie uprawy i sposób podlewania. Nie zlecaj przypadkowego „testu na Fusarium”, gdy nie ma materiału ani przesłanek do takiej identyfikacji. Diagnostyka ma zawęzić problem, nie potwierdzić wcześniejsze przypuszczenie.

1. Podziel ogród na stanowiska o podobnej historii, ponieważ grządka po pomidorach i rabata po bylinach wymagają osobnej oceny.
2. Usuń z powierzchni ściółkę oraz resztki roślinne, aby próbka odzwierciedlała właściwą warstwę gleby.
3. Pobierz ziemię z kilku punktów danego stanowiska czystą łopatką, omijając miejsca po świeżym nawozie lub kompoście.
4. Wymieszaj porcje w czystym wiadrze i przygotuj próbkę zgodnie z instrukcją konkretnego laboratorium.
5. Dołącz opis: uprawiane gatunki, terminy nawożenia, użyte nawozy, objawy i częstotliwość podlewania.
6. Zapisz wynik wraz z datą, ponieważ porównanie wyników z kolejnych sezonów ułatwia ocenę regeneracji podłoża.

Jedno zdanie do zapamiętania: analiza gleby nie zastępuje obserwacji roślin, ale bez niej łatwo leczyć zmęczenie gleby nawozem, którego podłoże wcale nie potrzebuje.

Jak regenerować zmęczoną glebę krok po kroku?

Regenerację zmęczonej gleby zaczyna się od rozpoznania problemu: analizy pH i zasobności, przeglądu historii upraw oraz oceny struktury podłoża. Następnie łączy się płodozmian, dojrzały kompost, poplon i ograniczenie ugniatania. IUNG-PIB podkreśla znaczenie badań przed doborem nawożenia, a poprawa biologii gleby zwykle wymaga więcej niż jednego sezonu.

Jak stosować płodozmian na małej działce?

Płodozmian zacznij od podziału warzywnika na co najmniej trzy lub cztery kwatery i nie sadź roślin z tej samej rodziny w tym samym miejscu rok po roku.

Praktyczny układ może wyglądać tak: po pomidorach i papryce posiej fasolę karłową lub groch, następnie zaplanuj warzywa korzeniowe, a potem rośliny liściowe. Dobór zależy od stanowiska i potrzeb, ale zasada jest stała – rodziny roślin mają się zmieniać.

Czy kompost i poplon wystarczą?

Kompost i poplon wyraźnie wspierają regenerację podłoża, ale nie wystarczą, jeśli gleba ma nieprawidłowe pH, jest zasolona albo problem obejmuje potwierdzone choroby odglebowe.

Dojrzały kompost poprawia udział materii organicznej i strukturę. Poplon, na przykład facelia, owies, wyka albo mieszanka roślin, osłania ziemię, ogranicza erozję i zostawia korzenie pracujące w profilu glebowym. Nie stosuję świeżego, niedojrzałego kompostu tuż pod wrażliwe rozsady, bo może zaburzać równowagę w strefie korzeniowej.

Jak postępować z chorymi resztkami roślin?

Chore resztki usuń z grządki od razu po zauważeniu problemu, oznacz miejsce i nie wykorzystuj materiału o niepewnym stanie zdrowotnym do kompostu przeznaczonego później dla warzyw.

Nie sięgaj samodzielnie po chemiczne odkażanie podłoża. Środki ochrony roślin, ich zastosowanie oraz aktualny status należy każdorazowo sprawdzić w oficjalnych informacjach PIORiN. Bez rozpoznania łatwo wykonać kosztowny zabieg, który nie dotknie rzeczywistej przyczyny.

• Po zbiorach usuń rośliny z widocznymi objawami chorobowymi, aby ograniczyć pozostawianie potencjalnego źródła problemu na stanowisku.
• Rozłóż dojrzały kompost jako warstwę wspierającą materię organiczną, a jego ilość dostosuj do analizy i rodzaju uprawy.
• Wysiej poplon po zwolnieniu grządki, ponieważ żywe korzenie pomagają chronić i rozluźniać wierzchnią warstwę gleby.
• Ogranicz głębokie przekopywanie, gdy ziemia jest mokra, aby nie niszczyć struktury i nie tworzyć zbitych brył.
• Wyznacz stałe ścieżki, bo chodzenie po całej powierzchni warzywnika systematycznie ugniata strefę korzeniową.
• Zmieniając grupy roślin, zapisuj obsadę kwater, aby płodozmian nie opierał się wyłącznie na pamięci.

Regeneracja podłoża to nie pojedynczy preparat, lecz sekwencja decyzji: najpierw diagnoza, potem zmiana uprawy i poprawa materii organicznej, a na końcu obserwacja reakcji roślin.

Czy solarizacja albo wymiana ziemi w szklarni są konieczne?

Solarizacja lub wymiana ziemi w szklarni mogą być rozważane przy silnych, powtarzalnych problemach, lecz nie powinny być pierwszą reakcją na słaby plon. Najpierw trzeba ocenić pH gleby, zasolenie, drenaż, historię nawożenia i zdrowotność roślin. W szklarni błędy kumulują się szybciej, ponieważ deszcz nie wypłukuje nadmiaru soli tak jak na otwartej grządce.

Kiedy wymienić ziemię w szklarni?

Ziemię w szklarni rozważ wymienić wtedy, gdy po analizie i zmianie uprawy nadal występuje silne, powtarzalne zamieranie roślin lub laboratorium wskaże problem wymagający takiego działania.

Wymiana wierzchniej warstwy bez usunięcia przyczyny daje często krótkotrwały efekt. Jeśli przyczyną jest zbyt częste nawożenie fertygacyjne, brak odpływu albo zakażony materiał roślinny, problem może szybko wrócić.

Czy solarizacja działa w polskim ogrodzie?

Solarizacja wykorzystuje nagrzewanie wilgotnej gleby pod przezroczystą folią w okresie silnego nasłonecznienia, ale jej skuteczność zależy od temperatury, czasu i warunków lokalnych.

Nie obiecuję jej skuteczności wobec konkretnego patogenu bez rozpoznania. Traktuję ją jako możliwe działanie wspierające w dobrze nasłonecznionej szklarni, po konsultacji z doradcą, a nie jako zamiennik diagnostyki czy płodozmianu.

• Analiza zasolenia ma szczególne znaczenie w szklarni, gdzie nawozy i sole mogą kumulować się w ograniczonej objętości podłoża.
• Wymiana ziemi wymaga usunięcia chorego materiału roślinnego oraz umycia narzędzi, ponieważ sama nowa ziemia nie naprawi złej higieny uprawy.
• Solarizację prowadzi się wyłącznie w odpowiednich warunkach nasłonecznienia i wilgotności, więc nie jest zabiegiem uniwersalnym dla każdego terminu.
• Nowe podłoże warto wzbogacić dojrzałym kompostem dopiero po uwzględnieniu jego parametrów i planowanych roślin.
• Stałe ścieżki oraz podniesione grządki w szklarni ograniczają ugniatanie gleby podczas pielęgnacji.

Jeżeli podejrzewasz skażenie, nietypowe zamieranie wielu gatunków albo masz problem produkcyjny w tunelu, treść nie zastępuje konsultacji z doradcą ogrodniczym, laboratorium gleboznawczym lub właściwą inspekcją.

Jaki plan regeneracji rozłożyć na 2-3 sezony?

Plan regeneracji na 2-3 sezony pozwala sprawdzić, czy poprawa wynika z lepszej struktury, zmiany płodozmianu i korekty nawożenia, a nie z chwilowego efektu jednego zabiegu. Dwa lub trzy sezony to realistyczny okres obserwacji dla gleby osłabionej monokulturą, ponieważ materia organiczna i życie biologiczne odbudowują się stopniowo.

Co zrobić w pierwszym sezonie?

W pierwszym sezonie wykonaj analizę gleby, usuń chore resztki, wprowadź ścieżki i zmień rośliny na grupę inną niż uprawiana wcześniej.

Na przykład po kilku latach pomidorów w szklarni możesz przeznaczyć fragment na sałaty, cebulę i poplon po zbiorze, zamiast ponownie sadzić psiankowate. Nie próbuj wyrównać wszystkich problemów jedną dużą dawką nawozu.

Jak kontrolować efekt w kolejnych latach?

W drugim i trzecim sezonie porównuj wyniki roślin, strukturę gleby oraz wyniki badań, a korekty wykonuj tylko wtedy, gdy potwierdzają je obserwacje lub analiza.

Z mojej praktyki wynika, że zdjęcia tych samych kwater, zapis terminu siewu i notatka o plonie są bardziej użyteczne niż pamięć z końca lata. Dzięki nim widzisz, czy poprawił się wzrost, czy tylko zmieniła się pogoda.

1. Sezon pierwszy rozpocznij od badania pH gleby i zasobności, aby nie wprowadzać wapna lub nawozu bez wskazania.
2. Sezon pierwszy zakończ poplonem, jeśli stanowisko zwolniło się wystarczająco wcześnie i warunki pozwalają na jego wzrost.
3. Sezon drugi przeznacz na rośliny z innej rodziny niż poprzednia główna uprawa, stosując zaplanowany płodozmian.
4. Sezon drugi wykorzystaj do oceny struktury: sprawdź, czy woda wsiąka równomiernie i czy korzenie penetrują podłoże.
5. Sezon trzeci porównaj z dokumentacją wcześniejszych upraw oraz powtórz badanie, gdy wynik pierwszego wskazywał potrzebę korekty.
6. Po każdym sezonie wpisz do notatek gatunek, odmianę, objawy, nawożenie i miejsce uprawy, ponieważ historia stanowiska jest częścią diagnozy.

Najuczciwsza obietnica jest taka: dobrze prowadzona regeneracja podłoża może stopniowo poprawić warunki wzrostu, ale nie daje gwarancji pełnego efektu po jednym sezonie.

Jak zapobiegać zmęczeniu gleby na co dzień?

Zmęczeniu gleby zapobiega regularna zmiana grup roślin, utrzymywanie materii organicznej, unikanie ugniatania oraz analiza pH i zasobności przed dużymi zmianami nawożenia. Płodozmian, kompost i poplon działają najskuteczniej razem, ponieważ każdy z tych elementów poprawia inny aspekt funkcjonowania podłoża.

Jak prowadzić prostą profilaktykę?

Prostą profilaktykę zacznij od planu kwater i stałych ścieżek, a następnie każdego sezonu wpisuj, co rosło na danym fragmencie warzywnika.

Przy zakładanie warzywnika od razu wyznacz szerokość grządek tak, aby dało się je pielęgnować bez deptania ziemi. To drobna decyzja, która przez lata chroni strukturę podłoża.

Czy bioróżnorodność pomaga glebie?

Tak, różnorodność gatunków i obecność roślin okrywowych wspierają bardziej zróżnicowane środowisko glebowe, choć nie zastępują analizy ani higieny uprawy.

Przydatnym uzupełnieniem ogrodu może być łąka kwietna i poprawa bioróżnorodności, a bieżące zabiegi warto wpisać w plan pielęgnacja sezonowa ogrodu. Nie chodzi o idealny ogród bez chwastów, tylko o świadome ograniczanie presji na jedno stanowisko.

• Zmiana grup roślin co sezon ogranicza ciągłe obciążanie tej samej gleby podobnymi wymaganiami i resztkami pożniwnymi.
• Dojrzały kompost stosowany rozsądnie wspiera materię organiczną, ale jego użycie powinno uwzględniać wynik analizy gleby.
• Poplon pozostawiony do odpowiedniego terminu tworzy korzenie, które pomagają chronić strukturę gleby przed zimą.
• Stałe ścieżki ograniczają ugniatanie, szczególnie w warzywniku pielęgnowanym po deszczu.
• Czyszczenie narzędzi po kontakcie z chorymi roślinami ogranicza przenoszenie problemów między kwaterami.
• Coroczne notatki o pH, nawożeniu i plonie pozwalają szybciej zauważyć, że stanowisko zaczyna wymagać zmiany.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest zmęczenie gleby?

Zmęczenie gleby to pogorszenie warunków wzrostu wynikające między innymi z wieloletniej monokultury, nagromadzenia problemów biologicznych, spadku materii organicznej i zaburzeń zasobności. Nie jest jedną chorobą ani stanem, który zawsze naprawi sam nawóz. Diagnoza powinna obejmować rośliny, strukturę i wynik badania podłoża.

Jak rozpoznać zmęczoną glebę?

Sygnałami są słabsze plony, nierówny wzrost, częste problemy korzeniowe oraz pogorszenie struktury podłoża w tym samym miejscu. Objawy trzeba porównać z historią upraw i potwierdzić analizą gleby. Samo żółknięcie liści nie wystarcza do diagnozy.

Czy kompost regeneruje glebę?

Tak, kompost wspiera materię organiczną i życie biologiczne gleby, ale nie usuwa automatycznie każdego patogenu ani nie koryguje wszystkich problemów pH. Najlepiej działa jako element planu obejmującego płodozmian, poplon i ograniczenie ugniatania. Używaj materiału dojrzałego i odpowiednio przygotowanego.

Jak długo regeneruje się gleba?

Poprawa zwykle wymaga więcej niż jednego sezonu, a przy zmęczeniu związanym z monokulturą rozsądnie jest obserwować stanowisko przez 2-3 sezony. Czas zależy od struktury, pH, historii nawożenia i presji chorób odglebowych. Dokumentacja upraw ułatwia ocenę rzeczywistej poprawy.

Czy trzeba wymienić ziemię w szklarni?

Nie zawsze. Wymianę warto rozważyć przy silnych, powtarzalnych problemach potwierdzonych analizą lub konsultacją specjalisty, zwłaszcza gdy występuje zasolenie albo uporczywe zamieranie roślin. Najpierw sprawdź pH, drenaż, nawożenie i higienę uprawy.

Czy Fusarium można rozpoznać po wyglądzie rośliny?

Nie, sam wygląd rośliny nie wystarcza do pewnego rozpoznania Fusarium. Więdnięcie i zamieranie korzeni może wynikać także z Pythium, zalania, zasolenia lub uszkodzeń mechanicznych. Przy powtarzalnych stratach skonsultuj diagnostykę z laboratorium albo doradcą.

Źródła i literatura

1. Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – PIB – materiały dotyczące badań gleby, nawożenia i żyzności gleb, dostęp sprawdzany w 2024 r.
2. FAO Soils Portal – materiały dotyczące zdrowia gleby i zrównoważonego zarządzania glebą, 2024.
3. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa – informacje dotyczące zdrowia roślin i aktualnych zasad ochrony roślin, 2025.
4. FAO – Sustainable soil management – zasady ochrony właściwości biologicznych, chemicznych i fizycznych gleby.

Katarzyna Wrona

Od kilkunastu lat projektuje ogrody przydomowe i doradza właścicielom działek. Pisze o projektowaniu, doborze roślin i pielęgnacji tak, by ogród był piękny i łatwy w utrzymaniu.